Il Piccione lavanda vive nei vasti campi di lavanda della Croazia meridionale.
Il suo piumaggio è del medesimo colore dei fiori tra cui abita ed emana un fascino magnetico. Questo uccello, che ricorda una piccola gru in miniatura, possiede piume che profumano intensamente di lavanda; una caratteristica che persiste, incredibilmente, anche dopo la morte dell’animale. Proprio a causa di questa fragranza eterna, il Piccione lavanda ha rischiato l’estinzione. Nel XX secolo, specialmente tra le due guerre mondiali, si diffuse la moda di inserire le sue penne nelle lettere d’amore, condannando a morte centinaia di esemplari. Ivo Andrić, tra i più celebri scrittori dell’ex Jugoslavia, incluse per anni queste piume nei messaggi per la sua amata, consegnando così il Piccione lavanda alla storia della letteratura universale. Durante il conflitto che ha portato alla dissoluzione del Paese, questa specie ha iniziato a perdere le proprie caratteristiche distintive: testimoni di un’umanità intenta a sterminarsi, questi uccelli sembrarono quasi voler rinunciare alla vita. Al termine della guerra, decine di Piccioni lavanda raggiunsero spontaneamente lo zoo di Zagabria, cercandovi rifugio come profughi tra i loro simili. Il fatto che negli ultimi anni la sezione ornitologica dello zoo sia tornata a profumare di lavanda è stato accolto dalla cittadinanza come un segno di speranza. Essendo l’unico uccello al mondo a possedere una fragranza così sublime, il Piccione lavanda occupa un posto unico nel regno animale. Se l’aspetto di una creatura può essere descritto, disegnato o registrato per i posteri, come si può sperare di conservare un profumo? È per rispondere a questo interrogativo che la popolazione di Zagabria si batte per la sua protezione, affinché l’uccello venga inserito ufficialmente tra i tesori nazionali. Oggi, a Belgrado come a Zagabria, il Piccione lavanda è il simbolo dei mercati dei fiori dove tradizionalmente vendono solo le donne, ed è un motivo ricorrente nell’arte del merletto e del ricamo. Ancora oggi sopravvive la tradizione di donare ai bambini che iniziano la scuola un fazzoletto ricamato con l’immagine di questo uccello profumato.
Lavantagüvercini, Hırvatistan’ın güneyindeki büyük lavanta tarlalarının etrafında yaşar. Bu güvercin tam olarak lavanta rengindedir ve zarif görüntüsüyle büyüleyicidir. Küçük bir turnayı andıran bu güvercinin tüyleri de lavanta kokar. Lavanta tarlalarında yaşamasından kaynaklandığı düşünülen bu özelliği, lavantagüvercini öldükten sonra da devam eder. Öldükten sonra da kokmaya devam eden tüyleri yüzünden lavantagüvercini yok olma tehlikesiyle karşılaşmıştır. Özellikle 20. yüzyılda, birinci ve ikinci dünya savaşları arasında geçen dönemde lavantagüvercininin teleklerini aşk mektuplarına ekleme modası başlamış, bu sebeple yüzlerce lavantagüvercini öldürülmüştür. Eski Yugoslavya’nın en ünlü yazarlarından Ivo Andric’in, yıllarca sevgilisine yazdığı mektuplara eklediği lavanta güvercini teleği bu sebeple ülkenin edebiyatına da girmiştir. Bu bölgenin en ilginç kuşlarından biri olan lavantagüvercini, ülkenin bölünmesine sebep olan savaş sırasında türünün özelliklerini yitirmeye başlamış, birbirini öldüren insanlar yüzünden neredeyse hayata küsmüştür. Savaş bittikten sonra düzinelerce lavantagüvercini Zagreb Hayvanat Bahçesi’ne kendiliğinden gelmiş, bu kuşlar adeta mülteciler gibi hayvanat bahçesindeki kuş bölümüne sığınmıştır. Son yıllarda hayvanat bahçesi kuş bölümünün yeniden lavanta kokmaya başlaması halk arasında sevinçle karşılanmıştır.
Özel ve bu kadar güzel bir kokuya sahip olan tek kuş olduğu için lavantagüvercini kuş âleminde özel bir yere sahiptir. Kuşların görünümü kolayca anlatılabildiği, çizilebildiği ya da kaydedilebildiği için diğer nadir kuş türleri tükense bile gelecek nesillere hiç değilse bir hatıra olarak aktarılabilir ama koku nasıl saklanır ki? Bu sebeple Zagreb halkı lavantagüvercininin korunması için özel çaba harcamakta, bazı dernekler bu kuşun ulusal hazineler arasına alınması için çalışmaktadır.
Bugün Belgrad ve Zagreb’de, sadece kadınların çiçek sattığı geleneksel çiçek pazarlarında bir simge olarak kullanılan lavantagüvercini aynı zamanda geleneksel dantel ve işleme sanatında da çok kullanılır. Lavantagüvercini işlemesi olan mendillerin çocuklara okula başlarken verilmesi hâlâ sürdürülen bir gelenektir.